عواقب استفاده افراطی از چت جی پی تی

در سال‌های اخیر، چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) از یک ابزار ساده برای پاسخ به سوالات، به یک همدم دیجیتال و دستیار همه‌کاره تبدیل شده است. بسیاری از کاربران برای نگارش ایمیل‌ها، حل مسائل پیچیده برنامه‌نویسی و حتی مشورت در تصمیم‌گیری‌های شخصی به این هوش مصنوعی تکیه می‌کنند. اما مرز میان «استفاده بهینه» و «وابستگی اعتیادآور» بسیار باریک است. وقتی تعامل با ماشین جایگزین تفکر نقادانه و جستجوی شخصی می‌شود، کاربر به نوعی «تنبلی ذهنی» دچار می‌گردد که می‌تواند خلاقیت فردی را در بلندمدت تضعیف کند.

 

از سوی دیگر، دسترسی شبانه‌روزی و پاسخ‌های بی وقفه این هوش مصنوعی، نوعی رضایت آنی (Instant Gratification) ایجاد می‌کند که در تعاملات انسانی به ندرت یافت می‌شود. انسان‌ها ممکن است خسته شوند، قضاوت کنند یا دیر پاسخ دهند، اما چت‌جی‌پی‌تی همیشه با حوصله و بی‌طرف است. همین ویژگی باعث شده است که برخی افراد به جای برقراری ارتباط با دوستان یا متخصصان، به پیله تنهایی خود پناه برده و تنها با این الگوریتم‌ها سخن بگویند؛ پدیده‌ای که روان‌شناسان آن را هشداری برای سلامت اجتماعی جوامع مدرن می‌دانند.

 

شکاف میان سرعت دیجیتال و انزوای انسانی تحقیقات گسترده بر روی میلیون‌ها گفتگوی ثبت‌شده نشان می‌دهد که کاربران مداوم هوش مصنوعی، الگوهای رفتاری متفاوتی نسبت به کاربران گذرا دارند. پارادوکس ماجرا اینجاست که راحتی و پیش‌بینی‌پذیری هوش مصنوعی، به مرور تعاملات انسانی را سخت و کم‌جذاب جلوه می‌دهد. صراحت ماشین باعث می‌شود فرد در مواجهه با پیچیدگی‌های رفتاری انسان‌های واقعی دچار سرخوردگی شده و در نتیجه، علی‌رغم ساعت‌ها گفتگو با بات، احساس انزوای عمیق‌تری را تجربه کند.

 

تفاوت در نوع تعامل: صدا در برابر متن نکته جالب در یافته‌های جدید این است که «نحوه تعامل» بر شدت آسیب‌ها تاثیر دارد. داده‌ها نشان می‌دهند کسانی که از ارتباط صوتی با هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، کمتر از کسانی که فقط پیام متنی مبادله می‌کنند، دچار فروپاشی عاطفی می‌شوند. به نظر می‌رسد شنیدن صدا، حتی اگر مصنوعی باشد، بخشی از نیازهای بیولوژیک انسان را به شکلی سالم‌تر ارضا می‌کند، در حالی که پیامک‌های مداوم بیشتر به عادت‌های وسواسی و وابستگی‌های مخرب دامن می‌زنند.

 

وابستگی به موضوعات عمومی؛ دامی پنهان برخلاف تصور، وابستگی عاطفی شدید همیشه در بحث‌های شخصی رخ نمی‌دهد. تحقیقات ثابت کرده است که گفتگوهای انتزاعی و غیرشخصی (مانند بحث‌های مداوم درباره کار یا موضوعات عمومی) پتانسیل بیشتری برای ایجاد عادت و وابستگی دارند. در این حالت، هوش مصنوعی به یک «تکیه‌گاه فکری» تبدیل می‌شود که حذف آن، خلأ بزرگی در فرآیند تفکر فرد ایجاد می‌کند.

 

روان‌پریشی هوش مصنوعی؛ واقعیتی نگران‌کننده گزارش‌های اخیر، از جمله آمارهای ارائه شده توسط OpenAI و نشریاتی چون «وایرد»، پرده از حقایق تلخی برمی‌دارند. پدیده‌ای که متخصصان آن را «روان‌پریشی هوش مصنوعی» می‌نامند، به مواردی اشاره دارد که در آن کاربران دچار توهم، پارانویا و حتی فروپاشی زندگی زناشویی شده‌اند. طبق تخمین‌ها، حدود ۰.۰۷ درصد از کاربران فعال هفتگی با علائم جدی سلامت روان (شیدایی یا روان‌پریشی) روبرو هستند و ۰.۱۵ درصد نیز تمایلات صریح به آسیب‌رسانی به خود را در گفتگوها بروز داده‌اند.

 

تلاش برای ایمن‌سازی: هوش مصنوعی در نقش مشاور در پاسخ به این بحران، شرکت OpenAI با همکاری بیش از ۱۷۰ متخصص سلامت روان، مدل‌های خود را به‌روزرسانی کرده است. هدف این است که چت‌بات بتواند نشانه‌های بحران را تشخیص داده و کاربر را به سمت منابع واقعی (خانواده، دوستان یا پزشک) هدایت کند. این شرکت تلاش کرده پاسخ‌های نامناسب را تا ۸۰ درصد کاهش دهد، اما همچنان تاکید می‌کند که الگوریتم، هرگز جایگزین «همدلی خودجوش» و «تاریخ مشترک» میان دو انسان نخواهد بود.

 

راهکارهایی برای حفظ حریم سلامت روان برای اینکه از مزایای این فناوری بهره‌مند شویم بدون آنکه قربانی آن شویم، رعایت سه اصل ضروری است:

در نهایت، باید به یاد داشت که هوش مصنوعی یک شمشیر دولبه است؛ ابزاری برای بهره‌وری که اگر به تکیه‌گاه عاطفی تبدیل شود، می‌تواند اصالت پیوندهای انسانی را از بین ببرد.